Sizlere çok ilginç bir metalden bahsetmek istiyorum. Gadolinium. Periyodik tablonun III-B grubunda bulunan nadir toprak metallerinden biridir. Gd sembolü ile gösterilir. Gümüş parlaklığında, ferromanyetik bir metaldir. Gadolinyum’un atom numarası 64, atom ağırlığı ise 157, 25’tir. Erime noktası 1312°C, kaynama noktası da yaklaşık olarak 3000°C’dir. Oda sıcaklığında özgül ağırlığı 7, 895 g/cm3tür.
Bu metalin çok daha ilginç bir özelliğinden bahsedeceğim. Metal manyetik alan etkisinde kaldığında ısınmaktadır. Metalin bu özelliğinden faydalanılırak modern soğutma sistemleri üretilmektedir. Bu duruma “magneto calorific effect” deniyormuş. Sanırım başka metallerde de aynı etki gözleniyor ancak gadolinium bu konuda bir numara. Bu etkiyi anlatan Türkçe kaynak bulamadım aranızda bilen varsa lütfen paylaşsın.
Bu etkiyi gözlemleyebileceğiniz iki video paylaşıyorum.
Sanırım mıknatıslar ve hava soğurken bu madde ısınmaktadır. Daha doğrusu bu madde manyetik alan etkisinde ısıyı kendi üzerine çekmektedir. Bu etkiyi kullanılabilir bir enerjiye dönüştürebiliriz. Videolarda yaklaşık 1 santigrad derecelik bir fark gözlemliyorlar. Bu ısı farkını (potansiyelini) elektrik enerjisine dönüştürmek için peltier elemanından faydalanabilir miyiz? Peltier genellikle işlemcilerin soğutulması için kullanılan bir üründür. Bu elemana gerilim uygulandığında bir tarafı ısınırken diğer bir tarafı soğumaktadır ancak bizim ilgilendiğimiz kısım bu değildir. Bunun tersi yapıldığında bir tarafı ısıtılırken diğer bir tarafı soğutulduğunda (soğutma opsiyoneldir) bağlı kablolar arasında gerilim oluşmaktadır. Daha doğru bir ifadeyle iki yüzeyi arasında sıcaklık farkı oluştuğunda elektrik üretmektedir. Bir amcamız bu elemanla bir deney yapmış ve 6 adet motoru çalıştırmış.
Bu deneyi genellikle mum ile yaparlar ve başarısız olurlar. Bunu yapanlar peltierin elektrik üretmede verimsiz olduğunu söylerler. Mum ile yapınca ısı yüzeye eşit olarak dağılmadığı için verimsiz olmaktadır. Sıcak ve soğuk su kullanıldığında daha verimli oluyor. Burada sıcak suyun 95, soğuk suyun 5 derece olduğunu düşünürsek 90 derecelik bir farkla ortalama 9W lık elektrik 15 dk kullanılabiliyor. Videodaki peltier 4cm x 4cm genişliğinde ve 3mm kalınlığındadır.
Şimdi şöyle bir şey yapalım. Gadoliniumdan yapılmış 4 cm lik bir küpün 5 yüzeyine 5 adet peltier elemanını termal macun sürerek yapıştırdıktan sonra yine 4cm lik küp blok neodium mıknatıslardan bu yüzeylere aynı şekilde yapıştıralım ve peltierleri seri şekilde bağlayalım. 5 yüzeyini kullandık çünkü 1 yüzeyini de havadan ısı transferi için boş bırakıyoruz.
Sizce ne kadarlık bir elektrik üretimi olur. 90 derecelik bir fark olsaydı 45 W üretebilirdik ancak 1 derecelik fark ile sanırım enerji grafiği doğrusal olmadığından 45 / 90 (500 mW) dan daha az bir üretim gerçekleştirebiliriz. Ne kadar olur bilmiyorum ancak 100 mW tan fazla olacağını tahmin ediyorum.
Neodium mıknatısların özelliklerini milyonlarca yıl koruyabileceğini biliyoruz bu nedenle yaptığımız bu pil de oldukça uzun ömürlü olacaktır.
Piyasada 4cm lik küp şeklinde gadolinium bulamadım ancak 10mm lik olarak aliexpress.com da var. 64 adet satın alınıp yapılabilir.
https://www.aliexpress.com/item/Gd-...lgo_pvid=745d3918-d967-4ea1-a4f2-9e97f082c5dc
Neodium mıknatıs olarak ise şunlardan 10 adet satın alınabilir.
https://www.aliexpress.com/item/1PC...lgo_pvid=78d7eeea-8462-43c5-95f7-d9c3a50be11d
Sanırım bu videodaki peltier ile aynı.
https://www.aliexpress.com/item/TEC...lgo_pvid=307e4a83-587f-4e00-b51a-bd2ec3ed4e01
Maliyeti düşürmek açısından piyasada 10mm lik peltier ve neodium mıknatıs da bulunmaktadır. Gadolinium bloklardan bir tanesi ile de bu yapılabilir. Yaptığınız bu pil bir duvar saatini rahatlıkla çalıştırabilecektir.
Ne diyorsunuz böyle bir pil yapmaya değer mi? Ayrıca bu free energy ye örnek olarak gösterilebilir mi?