Pens (Kelepçe) ile Topraklama Ölçümü Neden Düşük Çıkar? AG Topraklama Ölçüm Yöntemleri ve Periyodik Kontrol Raporuna Yazılması Gerekenler

Merhaba arkadaşlar,

Periyodik kontrol raporlarında en çok tartışma çıkaran satır topraklama direnci. Aynı tesiste iki farklı firma iki farklı değer ölçüyor, ikisi de "doğru ölçtük" diyor. Çoğu zaman ikisi de haklı; sorun, hangi yöntemle ölçüldüğünün raporda yazmaması. Sahada çalışan arkadaşlar için yöntemleri ve rapora yazılması gerekenleri derledim.

Ölçüm aslında neyi gösteriyor?
Topraklama direnci, arıza akımının toprağa akarken karşılaştığı direnç. Direnç yüksekse arıza akımı beklenen yolu bulamıyor ve koruma cihazı açması gereken sürede açmıyor. Yani ölçümün amacı bir sayı üretmek değil, koruma sisteminin çalışacağını göstermek.

(AG: anma gerilimi 1000 V ve altı. Sanayi tesislerinin ve binaların topraklama tesisatlarının büyük bölümü bu kapsamda.)

Üç yöntem, üç farklı cevap

1) Üç uçlu düşen potansiyel yöntemi (referans yöntem)
Topraklama iletkeni tesisten ayrılıyor, iki yardımcı kazık belirli aralıklarla çakılıp direnç ölçülüyor. En doğru sonuç, çünkü paralel topraklama yollarının etkisi dışarıda kalıyor. Sınırı pratik: topraklamanın ayrılabilmesi ve kazıklar için açık alan gerekiyor. Şehir içinde çoğu zaman ikisi de mümkün olmuyor.

2) Pens / kelepçe (clamp) ölçümü
İletkeni ayırmadan, akım kelepçesiyle yapılıyor. Sahada en pratik yöntem, tesisi durdurmuyor. Ama ölçtüğü şey o iletkenin gördüğü eşdeğer direnç: tesiste paralel topraklama yolları varsa ölçülen değer gerçek direncin altında çıkıyor. Yöntem geçersiz değil, ama raporda yöntemin yazılmasını zorunlu kılıyor. Kelepçeli cihazın da kalibrasyonu ölçüm tarihinde geçerli olmalı: pens ampermetre kalibrasyonu

3) Çevrim empedansı ölçümü
En sık karıştırılan nokta: çevrim empedansı ölçümü topraklama direnci ölçümünün yerine geçmez. Faz–koruma iletkeni devresinin toplam empedansını ölçer ve koruma cihazının açma koşulunu doğrular. İkisi farklı sorulara cevap verir ve raporda ayrı satırlarda yer alır.

"Kaç ohm olmalı?" sorusunun tek cevabı yok
Sınır değer iki şeye bağlı:

• Koruma cihazı: tipi, anma akımı, açma karakteristiği. Aynı direnç bir tesiste yeterliyken başka koruma düzeneğine sahip tesiste yetersiz olabilir. Sık görülen hata: koruma cihazı sonradan değiştirilmiş, değerlendirme hâlâ eski cihaza göre yapılıyor.
• Sistem tipi: TN, TT ve IT'de koruma mantığı farklı, değerlendirme kriteri de farklı. Sistem tipi yanlış varsayılırsa doğru ölçülmüş değer yanlış kriterle karşılaştırılır; ölçüm tarafında hiçbir sorun görünmediği için tespiti en zor hata budur.

Hangi tesiste hangi sınırın geçerli olduğu: topraklama ölçümünde sınır değerler

Mevsim etkisi: çoğu raporda eksik olan satır
Toprak özdirenci neme bağlı. Kurak dönemde ölçülen değer yağışlı dönemdekinden belirgin biçimde yüksek çıkar. Ölçüm koşulu yazılmadığında iki yılın raporu birbiriyle karşılaştırılamaz; aradaki fark tesisatın bozulduğunu değil, mevsimin farklı olduğunu gösteriyor olabilir. Kayalık zeminde yüksek değer de tesisatın kötü yapıldığını değil, zemin özdirencinin yüksek olduğunu gösterebilir.

Direnç ölçümünün yanında bakılması gerekenler

• Çevrim empedansı ve koruma cihazının açma karakteristiğiyle uyumu
• Kaçak akım rölesi varsa açma akımı ve açma süresi testi
• Eşpotansiyel bağlantıların sürekliliği
• Topraklama iletkeni kesiti
• Bağlantı noktalarında korozyon, gevşeklik, farklı metal teması
• Elektrotun fiziksel durumu ve ayırma (test) klemensinin çalışabilirliği

Rapora yazılması gerekenler

1. Ölçüm yöntemi (üç uçlu, kelepçeli, çevrim empedansı)
2. Ölçüm noktası: hangi baradan, hangi iletkenden
3. Ölçülen değer ve karşılaştırıldığı sınır değer
4. Cihaz bilgisi ve kalibrasyon geçerlilik tarihi
5. Ölçüm günündeki hava durumu ve zemin nemi

Sınıra çok yakın değerlerde ölçüm belirsizliği de hesaba katılmalı. Belirsizlik eklendiğinde sınırın öbür tarafına geçebilen bir değere "uygun" demek tartışmalıdır.

Topraklama direnci raporun yalnızca bir satırı; yalıtım direnci, koruma iletkeni sürekliliği ve kaçak akım testiyle birlikte nasıl yazıldığı: elektrik iç tesisat kontrol raporu nasıl doldurulur

Formun bölümleri için: alçak gerilim topraklama tesisatı kontrol formu örneği ve elektrik tesisatı periyodik kontrol raporu örneği. Paratoner tarafı ayrı bir rapor: yıldırımdan korunma sistemi kontrol formu

Ölçüm yöntemlerinin ayrıntılı hâli: AG topraklama ölçümü nasıl yapılır?

Sizce sahada hangisi daha çok kullanılıyor: kazıklı üç uçlu ölçüm mü, pens mi? Şehir içi tesislerde üç uçlu ölçümü nasıl yapabiliyorsunuz?